“De situatie in Syrië is veel genuanceerder dan wij hier te zien krijgen”

Syrië staat in vuur en vlam. Westerlingen geraken er nauwelijks binnen. Dat is het beeld dat wij hier krijgen. Ludo De Brabander, woordvoerder van Vrede vzw, nam de proef op de som. Hij reisde als toerist naar Syrië, kon er rustig in Damascus rondwandelen en trok op eigen houtje naar Hama. Na enkele dagen keerde hij terug, met een genuanceerd verhaal.

Ludo De Brabander. Mijn reis vanuit Libanon verliep vlekkeloos. Aan de grens kreeg ik meteen een visum. In Damascus was er niets opvallends te zien, het leven ging er zijn gewone gang. Ik zag geen checkpoints en kreeg niet het beeld van een halve burgeroorlog. Ook op weg naar Malullah, een stadje ten noorden van Damascus, passeerde ik slechts één checkpoint.

Maar de situatie is allicht anders in Homs of Hama, steden waar de opstandelingen sterk staan?

Ludo De Brabander. Zelfs in Hama geraakte ik tot mijn grote verbazing gewoon binnen. De winkels zijn er open, aan de stalletjes op straat heerst de normale drukte. Maar dat kan snel omslaan. Plots hoorde ik schieten in twee wijken dicht bij het centrum: machinegeweervuur en granaatinslagen, twee uur lang. Hama werd meteen een spookstad, de straten liepen leeg en ik moest me uit de voeten maken. Nadien zag ik de gemaskerde Shabiha-milities van president Assad patrouilleren.

Hebt u met veel mensen kunnen praten? Wat vertellen zij?

Ludo De Brabander. Ik heb gepraat met mensen van verschillende strekkingen. Ik ontmoette een parlementslid, Ammar Bagdash van de Syrische Communistische Partij, die de regering van Bashir al-Assad steunt, ik sprak met jongeren op straat, in Beiroet ontmoette ik opposanten, onder wie een verantwoordelijke van de Syrische Nationale Raad. Het is duidelijk dat er grote verdeeldheid heerst, maar het is zeker nog geen land in burgeroorlog, en de president heeft nog steeds een groot deel van de bevolking achter zich, wat verklaart waarom hij nog altijd stevig in het zadel zit.

Hoe komt dat?

Ludo De Brabander. Assad heeft ongetwijfeld een eigen steunbasis, die soms erg fanatiek is en alle opposanten “terroristen” noemt. Maar er zijn ook veel mensen en bevolkingsgroepen die de regering passief steunen. Ze zien Assad niet graag verdwijnen uit schrik voor wat daarna komt: ofwel de chaos, ofwel een machtsovername door de Moslimbroeders. Dat is niet meteen een prettig vooruitzicht voor de alawieten (de sjiitische minderheid waartoe Assad behoort, n.v.d.r.), de christenen, de druzen maar ook niet voor een deel van de soennitische middenklasse, die belang heeft bij rust en stabiliteit.

Hebt u een zicht gekregen op de protestbeweging?

Ludo De Brabander. Over politiek praten is in Syrië nooit gemakkelijk geweest, de mensen zijn wantrouwig en hebben schrik. Maar uit wat ik hoorde maak ik toch op dat een deel van de oppositie gerechtvaardigde democratische en sociale eisen heeft en daar op vreedzame wijze wil voor opkomen. Assad had bijvoorbeeld de landbouw verwaarloosd ten voordele van liberalisering en industrialisering, wat op het platteland en in de kleinere steden tot problemen leidde. Er is veel werkloosheid, vooral onder de jongeren. En in Deera gingen scholieren en leerkrachten in staking voor beter onderwijs. Maar er is ook gewapend verzet, niet alleen van gedeserteerde soldaten, maar ook van allerlei groepen die vanuit Turkije en Jordanië van wapens worden voorzien.

En welke indruk hebt u van het optreden van het regime?

Ludo De Brabander. Er wordt zeker hard opgetreden tegen de oppositie, maar niet op een schaal zoals onze media willen doen geloven. Het geweld concentreert zich naast de steden Homs, Hama en enkele buitenwijken van Damascus vooral in de kleinere steden. Verschillende getuigen bevestigen dat er op vreedzame betogers geschoten wordt, maar dat er ook gewapend acties van de opstandelingen zijn. Ik sprak met een jongere die tijdens een betoging in de wijk Midnan in Damascus was opgepakt en nadien weer vrijgelaten. Een vriend van hem kwam er minder goed van af, die is al 60 dagen opgepakt en “verdwenen”.

Ik ontmoette een activiste van de lokale coördinatiecomités die 18 dagen lang gearresteerd was voor het uitdelen van pamfletten, maar relatief goed behandeld was. Maar anderen worden geschopt en geslagen, soms met dodelijke afloop. In Syrië was er altijd al een zekere censuur. Maar nu kon ik, in tegenstelling tot mijn vorige bezoeken aan het land, bijvoorbeeld nergens buitenlandse kranten vinden. Op tv in het hotel kon ik dan weer wel  probleemloos naar Al Jazeera kijken, en ook internet leek volledig toegankelijk, tot en met de websites van de Syrische oppositie, althans in het Engels.

En wat met de militaire acties tegen de gewapende opstandelingen?

Ludo De Brabander. Het is daarbij niet altijd duidelijk wie op wie schiet, bijvoorbeeld met het incident dat ik meemaakte in Hama. Er zijn militaire controleposten, zeker in de probleemgebieden, maar van een massale militaire machtsontplooiing van het regeringsleger heb ik niets gezien. Ik heb zelfs geen enkele tank gezien, ook niet in Hama of toen ik langs Homs passeerde. Maar ze kunnen natuurlijk wel verdekt opgesteld staan.

Wat denkt u van de roep om een militaire interventie?

Ludo De Brabander. Als je in Damascus rondloopt, is het idee van een militaire interventie absurd. Om wat te doen? Om de zaak echt te doen escaleren tot een open oorlog? Als je in Syrië militair wil tussenbeide komen, moet je dat in vijftig andere landen ook doen. Ook in de oppositie spreken belangrijke groepen zich trouwens uit tegen elke militaire interventie. Daarom dat de oproep van Vrede vzw, intal en Vredesactie tegen elke militaire interventie in Syrië – en in Iran – onverkort geldig blijft.